Vijf tips voor meertalige publicaties

Mondialisering opent nieuwe markten. Die ontwikkeling zorgt ervoor dat binnen bedrijven medewerkers steeds vaker verschillende talen spreken. Vijf tips om deze doelgroep te bereiken met meertalige publicaties. ‘Werk in de basisopmaak met een ruime marge voor taalwissels.’

Zorg ervoor dat je in geen enkele cultuur beledigt

Een kort bezoek aan de kiosk op een willekeurige internationale luchthaven vertelt je veel over de manier waarop de plaatselijke kranten en tijdschriften kopers verleiden. Ze verschillen per land. Zo besteden tijdschriften in Scandinavië veel aandacht aan ontwerp. Deze stijlvolle trendy koffietafelmagazines zijn een tegenpool van de schreeuwerige, kleurrijke glossy’s uit Zuid-Europa of de bijna stripachtige bladen waar de Japanners gek op zijn.
Bij het maken van een meertalige publicatie moet je de verschillende stijlen en codes van de landen waar je uitkomt, in één tijdschrift vatten. Dat blijkt vaak een onmogelijke opgave te zijn. De te hanteren vuistregel luidt dan ook: ‘Zorg er in ieder geval voor dat je in geen enkele cultuur beledigend bent’.

Kijk naar de lokale lifestyletitels voor plaatselijke schoonheidsidealen

Wereldwijd reageren mensen verschillend op uiterlijkheden. Wat hip en cool is in India hoeft helemaal niet happening te zijn in Italië. Wat vertrouwen wekt in Engeland kan oubollig zijn in Denemarken. Omdat lezers een blad eerder serieus nemen als zij zich kunnen identificeren met de in het blad geportretteerde personen, is het belangrijk deze lokale opvattingen over uiterlijkheden toe te passen.
Probeer echter het wiel niet zelf opnieuw uit te vinden. Zelfs voor de meest geoefende antropoloog zou dit een levenswerk zijn. Bestudeer de lokale lifestyletitels voor plaatselijke schoonheidsidealen en lokale ‘regels’ omtrent uiterlijkheden. De verfijnde uitwerking van deze mores zijn een belangrijk onderdeel van het wereldwijde succes van bladen als GQ en Cosmopolitan.

Houd rekening met nationale verschillen binnen een taal

Om het verhaal nog moeilijker te maken: tussen twee nationaliteiten die eenzelfde taal spreken kunnen grote verschillen zijn. Great Britain and the United States are two nations divided by a common language is in Engeland een gevleugelde uitspraak. Neem bijvoorbeeld fag. In Brits Engels is dit straattaal voor een sigaret. Als een Amerikaan het bezigt bedoelt hij ‘homofiel’.
Maar er zijn meer verschillen. Elk woord van een krantenkop begint in de nieuwe wereld met een kapitaal, terwijl de Engelssprekenden aan deze kant van de oceaan alleen voor het eerste woord een hoofdletter gebruiken.
Maar de verschillen kunnen nog subtieler. Neem kleur. De Amerikanen zien color terwijl wij Britten colour zien. Dit moge kleine verschillen lijken, een Amerikaan ziet onze schrijfwijze aan voor een typefout.

Werk in de basisvormgeving met een ruime marge voor taalwissels

Een handige manier om meertalige publicaties te produceren is het werken met een taalwissel. De verschillende taaledities van hetzelfde magazine hebben dan een gelijke lay-out waarin de vormgever steeds een andere taal laat ‘lopen’.
Hetzelfde artikel heeft in meerdere talen echter steeds verschillende lengtes. 1000 woorden in het Spaans zijn 1200 woorden in het Frans. Niet alleen het aantal woorden verandert, ook hun lengte varieert. Het 6-letterige Engelse editor wordt het 9-letterige Nederlandse redacteur, en het 11-letterige Duitse herausgeber. Dit is natuurlijk vooral een probleem bij het vertalen van koppen en streamers.
Om dergelijke taalwissels mogelijk te maken is het daarom noodzakelijk om in de vormgeving een ruime marge ten opzichte van de basistaal te reserveren voor de tekst. De precieze marge verschilt per specifieke combinatie van talen.

Tot slot: houd rekening met plaatselijke feestdagen en gewoontes

Het mag afgezaagd klinken, maar wie voor de eerste keer een meertalige publicatie maakt, stoot zich over het algemeen een paar keer aan deze steen. Dus als je bijvoorbeeld een Arabische versie van je magazine produceert, werk dan niet met een vrijdagse deadline. Dat is in dat deel van de wereld nu eenmaal een dag waarop niemand werkt.
En uit eigen ervaring weet ik dat sommige stereotypen berusten op plaatselijke gewoontes. Duitsers houden zich net zo stipt aan het productieschema en de deadlines als zij zich zouden houden aan elk ander plan. In Spanje is mañana ook echt morgen en heeft siësta prioriteit boven een deadline.