Uit de tijd van Web 0.0; wat we in 2000 riepen over 2010

Herinnert u zich 2000 nog? We overleefden de millenniumbug en het vertrouwen in IT was ineens hoger dan ooit. In 2010 zou de wereld écht anders zijn, te beginnen op de werkvloer. Acht voorbeelden uit die ouderwetse papieren bedrijfsbladen van toen.

Het waren de jaren van de internetjubel. We waren allemaal erg onder de indruk van de goedkope en snelle ISDN-lijn, die ook nog wel eens piepend de telefoon op nam, ICT’ers zorgden in hun vrije tijd dat scholen tweedehands computers en internet kregen, we moesten allemaal thuis of minstens flex gaan werken en digitaal ons POP invullen. We zouden alles dat geen core business was gaan outsourcen of op zijn minst decentraliseren zónder kwaliteitsverlies… ja hoor, echt waar! Wat kwam er eigenlijk terecht van de beloften van tien jaar geleden?

1. Het papierloze kantoor: half
2. E-voting: nee
3. Telewerken: ja
4. Elektronisch patiëntendossier: goeddeels
5. Flexplekken: enigszins
6. Flex-ambtenaar: ja?
7. Overheidsloket 2000: enigszins
8. Internetpesten: ja

1. Het papierloze kantoor
Voorspelling: in 2010 maken kantoren geen gebruik meer van papieren dossiers en kunnen medewerkers via een overal benaderbaar systeem bij al hun digitale stukken
Gedaan door: Aart van der Kooij van VROM
In: Tellus (personeelsblad Ministerie van VROM), 2004
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

VROM werkt aan een digitaal documentbeheersysteem, maar dat is er niet zo snel gekomen als in 2004 voorspeld, meldt hoofd documentaire informatie Fred Jacob. Wel is de personeels- en financiële administratie volledig gedigitaliseerd. Medewerkers hebben geen papieren dossier meer en vragen reiskostenvergoeding bijvoorbeeld digitaal aan, inkomende post wordt meteen gescand en digitaal gearchiveerd. Twee grote onderdelen, VROM Inspectie en de Rijksgebouwendienst, hebben hun primaire processen helemaal gedigitaliseerd. “We zijn dus wel degelijk op de goede weg. We zien bijvoorbeeld dat de inkomende post al met grote stappen minder wordt. De wereld om ons heen staat ook niet stil! Dat het allemaal niet zo snel gaat als we ooit droomden, heeft met techniek, geld en cultuur te maken.”
Rijksbreed is de ambitie om in 2015 op de kernministeries alle processen digitaal te hebben.

2. E-voting
Voorspelling: over niet al te lange tijd stemmen we via internet
Gedaan door: PinkRoccade en KPMG in 2002
In: Proksi, personeelsblad van PinkRoccade
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

In het begin van de eeuw werd een woord als ‘e-voting’ nog zonder enig cynisme uitgesproken en waren IT-giganten als PinkRoccade (later opgegaan in Getronics) en consultancybureaus als KPMG druk doende met adviseren over de elektronische handtekening en andere veiligheidsmaatregelen die stemmen via internet mogelijk zouden maken. Dat is niet gelukt. We doen het zelfs weer met een potlood. Papier bleek, wederom, toch betrouwbaarder.

3. Telewerken
Voorspelling: Thuis werken wordt een normaal verschijnsel
Gedaan door: het ministerie van EZ, onder velen
In: EZ-journaal, 2001, EZ Sociaal jaarverslag 1999
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Internet zou files gaan bestrijden. En een steentje bijdragen aan de emancipatie: mama kon na het stofzuigen haar mail gaan checken en papa na het mail checken gaan stofzuigen.
Op 1 juni 2001 trad de raamregeling telewerken in werking, die een en ander arbeidsrechtelijk mogelijk maakte. Inmiddels is een dag thuiswerken is nu gemeengoed onder veel hoogopgeleiden. In 2000 maakten veel werkgevers zich zorgen over de vraag of er dan wel gewerkt zou worden, maar tegenwoordig weten we dat er thuis harder wordt gewerkt dan op kantoor. Het gewenste effect op de files is, als het er al was, tenietgedaan door de groei van de mobiliteit in het algemeen.

4. Elektronisch patiëntendossier
Voorspelling: in 2010 heeft iedereen een Elektronisch patiëntendossier
Gedaan door: RocCare, van het vroegere PinkRoccade, tegenwoordig Getronics
In: Troika (klantenmagazine PinkRoccade), 1999
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Kunnen we kort over zijn. Dat hebben ze goed gezien. Hebben ze zelf vervolgens voor elkaar gekregen. Over de bezwaren in bepaalde groepen van de bevolking hebben we het maar niet. Het ding kwám er.

5. Flexplekken
Voorspelling: in 2010 heeft niemand meer een vaste werkplek, ook de directeur niet meer
Gedaan door: EZ
In: EZ Sociaal jaarverslag, 2000
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Aan territoriumdrift van het Nederlandse kantoordier is in 2010 weinig veranderd, zelfs al wordt er nog maar drie dagen per week van het kantoor gebruik gemaakt. Nieuwe kantoren hebben tegenwoordig wel vaak stilteplekken en glazen vergaderdozen, maar echt flexwerken is vaak een brug te ver. Het ministerie van EZ meldt desgevraagd dat het grootste deel van haar ambtenaren nu ‘kantoorinnovatief’ is gehuisvest en dat in 2013 na een verhuizing iedereen dat zal zijn. Verder houden alleen het hoofdkantoor van Microsoft in Hoofddorp, hoofdkantoor van UVIT in Arnhem en kantoorinrichter Samas in Houten zich trouw aan de flexibele inrichtingsfilosofie. Daar heet kantoor een ontmoetingsplek en lijkt werken wel thuis chillen op de bank. Maar de meeste bedrijven laten hun medewerkers nog steeds op hun vaste plek, met hun vaste koffiemok, naar hetzelfde beeldscherm staren. Met familiefoto op het bureau.

6. Flex-ambtenaar
Voorspelling: ambtenaren gaan vaker van functie wisselen
Gedaan door: EZ
In: EZ-journaal, 2001
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Het leek zo logisch. Kennisverlies door van baan te veranderen: dat bestaat in 2010 niet meer. En dus moesten die ambtenaren maar eens wat vaker naar een andere afdeling of zelfs ministerie. De flex-ambtenaar – niet te verwarren met de flexplek – wordt sinds 2001 zelfs verwend met een mobiliteitstoeslag. En dat werkt behoorlijk, in 2004 was de interne doorstroom 6 procent, in 2009 11 procent. Volgens een persvoorlichter van EZ is het zelfs zo dat het – met de in- en uitstroom van nieuwe medewerkers erbij geteld – niet veel meer zou moeten worden omdat er ook voldoende kennis en ervaring in huis moet blijven. Of je de gemiddelde ambtenaar nu ‘flex’ mag noemen vragen we ons echter af. Daar zeggen deze cijfers niets over. Evenmin is duidelijk of deze ontwikkeling iets met beleid heeft te maken of met natuurlijk verloop en economische en politieke golfbewegingen. Al met al een lastig te controleren voorspelling. Ja en nee dus.

7. Overleidsloket 2000
Voorspelling: internet gaat het op korte termijn mogelijk maken dat burgers voor hun overheidszaken bij één loket terecht kunnen
Gedaan door: overheid zelf, Binnenlandse Zaken, toenmalige minister van Grote Steden
In: waar niet, maar bijvoorbeeld in Grotestedenbulletin, 1999
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Een project dat dankzij de naam al na een jaar gedateerd aandeed, maar toch in allerlei vormen is doorgegaan. Dankzij het burgerservicenummer en DigiD kunnen we al een en ander op één plek of in elk geval in één keer regelen, maar alles op één internetplek regelen, van vergunning tot belasting, is nog lang niet het geval. De overheid weet waar je huis woont, maar je mag het nog steeds aan elk loket vertellen, het liefst twee keer per dag. Bijvoorbeeld als je gebruik maakt van kinderopvang en twee belastingformulieren in mag leveren. Met gegevens die de overheid dus al heeft. En bij de controle nog een keer. We zijn er nog niet.

8. Internetpesten
Voorspelling: ‘In 2030 gooit de computer rotjes door de brievenbus als je de code weet’
Gedaan door: Jeroen (11)
In: Homepage (personeelskrant van PinkRoccade Civility), 1999
Uitgekomen: ja – goeddeels – half – enigszins – nauwelijks – nee

Het heeft een iets andere vorm gekregen, maar internetpesten is in 2010 inderdaad een grote zorg van ouders en slachtoffers. En vaak is het pesten stukken kwaadaardiger dan hier voorspeld door Jeroen. Het zijn vaak de minst leuke voorspellingen die uitkomen.