Personeelsbladen in de krant

‘Voor je het weet staat het in de krant.’ Met die opmerking schrappen redacties van personeelsbladen menig kritische passage. Maar de kans dat een personeelsblad de krant werkelijk haalt, is gering, blijkt uit onderzoek van dit e-zine.

‘Witte sokken taboe bij Financiën’, kopt de Telegraaf. De Bron? In een luchtig bedoeld artikel in de Wij van Financiën, het personeelsblad van het ministerie, vertelt chef protocol Anne-Tjerk Mante over de do’s en don’ts op het departement. Het bericht wordt overgenomen door andere kranten, NOS-telekest, BBC en CNN. De witte-sokken-affaire is geboren.
Al eerder blies de De Telegraaf een item uit dit personeelsblad op. Toen ging het erom dat de kantineprijzen waren gestegen. Roy Klopper, auteur van beide artikelen, spit als hij piketdienst heeft de personeelsbladen van verschillende ministeries door op nieuwtjes. Hoe hij aan het materiaal komt? Navraag leert dat het ministerie de redactie van de Telegraaf op de verzendlijst heeft staan.
De witte-sokken-affaire is een exces. Uit onderzoek van dit e-zine blijkt dat in het afgelopen jaar slechts 57 krantenartikelen in landelijke dagbladen verschenen, waarvoor een artikel in een Nederlands personeelsblad als aanleiding of als bron diende. In totaal 26 personeelsbladen haalden het nieuws, de helft uitgegeven door overheidsinstanties en de andere helft door bedrijven.

Joan de Wijkerslooth

Het meest geciteerde personeelsblad is Opportuun van het Openbaar Ministerie. Zeven keer werd het blad aangehaald in een krantenartikel. Met name de maandelijkse, openhartige column van Joan de Wijkerslooth, voorzitter van het College van Procureurs-Generaal, blijkt goed gelezen door journalisten. Informatie uit de personeelsbladen van KLM (De Wolkenridder), Albert Heijn (Aha) en ING (ING Nieuws) werd vijf keer voor een bericht gebruikt. Opportuun wordt net als Wij van Financiën toegestuurd naar derden. De redactie van Opportuun plaatst artikelen uit het blad ook op de website van het Openbaar Ministerie.
De redactie van De Telegraaf maakt het vaakst gebruik van personeelsbladen. Veertien keer gebruikte zij een personeelsblad als nieuwsaanleiding of als bron. Gevolgd door NRC Handelsblad (10), het Financieele Dagblad (7) en het Algemeen Dagblad (6). Trouw en de Volkskrant gebruikten personeelsbladen het minste (5 x).

Verse bloemen

Behalve de witte-sokken-affaire kwam een aantal onderwerpen in meerdere kranten terug. Zo werd het ANP-bericht ‘Geen verse bloemen meer voor secretaresses EZ’ (over bezuinigingsmaatregelen op het ministerie) overgenomen door een aantal kranten. Het artikel over de interne bezuinigingen stond in het EZ Journaal. Bij artikelen over salarisstijgingen van de ING-top en cultuurverschillen tussen KLM en Air France werden respectievelijk ING Nieuws en De Wolkenridder als bron aangehaald. Verder werden 1-april-grappen die slecht vielen bij medewerkers (bij de marine, de politie en een ziekenhuis) door verschillende kranten als nieuwswaardig gezien.
Het Financieele Dagblad nam een bericht uit personeelsblad InfoDito van Deloitte & Touche over, omdat de omzet met tien procent gedaald zou zijn. Een dag later berichtte het FD dat die informatie niet bleek te kloppen: de redacteur van het personeelsblad was vergeten erbij te zetten dat dat tien procent ten opzichte van het budget was, en niet ten opzichte van de omzet van het jaar ervoor. Het FD had het bericht zonder dubbele check overgenomen.

Niet schadelijk

Tienduizenden personeelsbladen worden jaarlijks uitgebracht in Nederland. Slechts 57 keer dienden zij als bron of aanleiding voor een krantenartikel. De kans dat de media een bericht oppikken is dus marginaal. En áls dat al gebeurt, hoeft dat niet schadelijk te zijn. Van de 57 artikelen blijkt driekwart niet te gaan over bedrijfsgevoelige zaken. Geen enkele keer heeft de uitgever van het personeelsblad ernstige schade opgelopen door een publicatie.
Een interessant bijkomend gegeven is dat bedrijven of overheidsinstellingen die een extern blad uitgeven, relatief vaker daarmee in het nieuws komen dan met hun personeelsblad. Zij maskeren hiermee dus als het ware hun interne blad. Zo werd het public affairsblad Shell Venster regelmatig geciteerd in meerdere bladen, en bleven de personeelsbladen van Shell buiten schot.
Het onderzoek kan leiden tot twee conclusies: óf redacties hebben zo’n censuur toegepast op hun bladen dat kranten er nooit iets interessants in vonden. Waarschijnlijker is echter dat journalisten van landelijke dagbladen vrijwel nooit een personeelsblad inzien. In elk geval geen bladen die ze niet actief toegestuurd krijgen door redacties. Als er al wordt geciteerd, heeft dat niet of nauwelijks ernstige consequenties. De vrees om kritische onderwerpen of invalshoeken in een personeelsblad te zetten, is daarmee ongegrond.