Letters als teaser

Een goed artikel nodigt door de lay-out uit tot lezen. En dan niet alleen door een intrigerende kop of zinnenprikkelende foto’s, maar ook puur door de vorm van de letters.

Typografie lijkt het terrein van de vormgever, maar vergis je niet. Een lettertype heeft invloed op zowel het aanzicht van een tijdschrift als op de leesbaarheid. Reden dus om met je vormgever mee te denken over hét perfecte lettertype voor jouw tijdschrift. Typograaf Petr van Blokland van Buro Petr van Blokland + Claudia Mens in Delft, dat onder andere lettertypes ontwerpt, hoeft niet lang na te denken over de vraag wat volgens hem het perfecte lettertype is: ‘Míjn eigen lettertype natuurlijk, de Productus. Dat heeft verschillende gewichten, klein-kapitalen en cursief.’ Meteen daarop relativeert hij dat er natuurlijk niet zoiets als hét perfecte lettertype bestaat. ‘Je moet altijd een afweging maken: wat moet de belangrijkste eigenschap van mijn letters zijn? Het is niet mogelijk om alle gewenste eigenschappen in één lettertype te stoppen, is mijn ervaring. Een lettertype moet vooral mooi zijn, in evenwicht met het geheel en leesbaar.’ Een moeilijke combinatie.

Zuinig lettertype

Bladenvormgever Jelle Hoogendam vindt dat de perfecte tijdschriftletter het midden houdt tussen een boekletter en een afficheletter, mooi én leesbaar dus. ‘Magazines lezen is een soort zappen... Van de foto zap je naar het bijschrift, dan naar de streamer en het intro om tot slot aan het werkelijke verhaal te beginnen. Je moet dus getrokken worden door de letter en de letter moet leesbaar zijn, passend bij het medium.’

Daarnaast is het zaak het lettertype op je doelgroep af te stemmen. ‘Persoonlijke leesbehoeften van een doelgroep zijn meestal zeer uiteenlopend en dus moeilijk te ‘vangen’ in een lettertype, geeft Van Blokland aan. ‘Zoeken naar een mooie, leesbare letter is daarom eerste vereiste… En dat is al ingewikkeld genoeg.’

Een concreet punt waarmee je rekening moet houden als je een nieuw lettertype zoekt, is de verhouding tussen het dunste en het dikste stuk van de letter. Deze maat bepaalt namelijk tot welk corps de letter verkleind kan worden zonder dat er onderdelen in het drukproces verloren gaan. Ook moet je bepalen hoe breed de letters worden en hoe groot de spaties tussen de letters zijn. Dat heeft namelijk invloed op de hoeveelheid tekst die je kwijt kunt op een pagina en zegt dus iets over hoe ‘zuinig’ het lettertype is.

Letterfamilie

Als je een nieuw lettertype zoekt, kun je in één moeite ook een aantal praktische zaken laten meewegen. Let er bijvoorbeeld op of de letterfamilie van je voorkeur de juiste accentletters bevat en of het euroteken ook in het pakket zit. Ook heel belangrijk: bekijk hoeveel fonts, variaties binnen het lettertype zelf, er beschikbaar zijn. Door middel van verschillende fonts kan worden afgewisseld in een tekst, maar blijft er wel één totaalbeeld bestaan.

Van Blokland onderstreept dat je letters nooit los kunt zien van de hele bladspiegel. ‘Een lettertype kan nog zo mooi zijn, maar de ruimte tussen de letters is ook heel bepalend voor de aanblik van het artikel. Als een tekst met smalle kolommen wordt uitgevuld, ontstaat er vaak veel witruimte omdat de restruimte aan het eind in de woordspatie wordt gestopt. Is een tekst links uitgelijnd, dan zijn die ruimtes beter op elkaar afgestemd en trekken ze minder de aandacht.’

Het internettijdperk heeft ervoor gezorgd dat mensen gewend zijn aan ‘open teksten’: teksten met veel witruimte, legt hij uit. Dichtbedrukte pagina’s nodigen niet meer uit tot lezen. Bij de meeste mensen dan, want sluitende criteria zijn niet te geven. Iemand met veel doorzettingsvermogen die graag leest, zal zich misschien niet laten afschrikken door een ‘zwarte’ tekst.

Fonkelnieuw

Is het een aanrader om hetzelfde lettertype als dat van de huisstijl te kiezen voor een bedrijfsblad? Hoogendam vindt het klakkeloos overnemen van het bedrijfslettertype geen goede zaak. ‘Het is lang niet altijd de beste oplossing. Een dergelijk lettertype is vaak gemaakt voor een enkel woord of een enkele zin, niet voor pagina’s tekst. In een tijdschrift moet het vooral lekker lezen. Aparte letters leiden je dan alleen maar af van de boodschap.’

‘Als in een artikel alle letters ‘g’ uit de pagina springen, is er iets mis,’ beaamt Van Blokland. ‘De letters van het lettertype als geheel passen niet meer bij elkaar, dat leest vervelend. In de meeste gevallen is dat niet de bedoeling van de tekst, maar het kan ook zijn dat een storend lettertype wel een doel dient. Alles is afhankelijk van de context.’ Maar in het algemeen is het voor hem een compliment als iemand niet opmerkt dat een fonkelnieuw ontworpen lettertype nieuw is. ‘Als mensen niet zien wat er zo anders is, heb ik het goed gedaan. Een lettertype moet gewoon een lettertype zijn, logisch dat het daarop lijkt. Een nieuw type auto is toch ook een auto?’

De checklist

Het uitzoeken van een lettertype is dus niet iets wat je zomaar even doet, tenminste: als je lettertype en doelgroep echt op elkaar wilt afstemmen. Bekijk daarom eerst welke eisen voor jou het belangrijkst zijn en ga dan samen met de vormgever op zoek naar dé perfecte letter. Er zijn gigantisch veel verschillende letters; de ideale letter voor jouw blad zit er zeker zitten.

• Hoeveel fonts heeft het lettertype, hoe goed kan ik ermee variëren?
• Hoe klein kunnen de lettertypes worden afgedrukt voor het onleesbaar wordt?
• Hoeveel ruimte gebruiken de letters, hoe zuinig is het lettertype?
• Hoe valt de spatiëring uit?
• Zijn ook de accentletters en bijzondere tekens die jij gebruikt, aanwezig in deze letterfamilie?
• Zijn de letters gelijkwaardig, geeft een tekst een rustig beeld?
• En niet te vergeten: zijn de letters mooi?