Praktisch

Checklist voor een doeltreffende tekst

Door Ellen Weber 7 maart 2011

0 reacties

Als eindredacteur moet je goed kunnen duiden wat er ontbreekt aan een tekst. Een hulpmiddel is de checklist van Jan Renkema, waarmee je de kwaliteit beoordeelt aan de hand van drie criteria: correspondentie, consistentie en correctheid.

“Veel teksten hadden niet geschreven hoeven worden, omdat er niets te zeggen viel”, aldus Jan Renkema bij de bijeenkomst “Kwaliteit scoort” van Logeion en Tekstnet. De hoogleraar tekstkwaliteit kent legio voorbeelden van teksten die hun doel voorbij schieten: te ingewikkeld voor de doelgroep, onderwerp sluit niet aan bij de belevingswereld van de lezers of een warrige structuur waardoor lezers afhaken.

Daarom is het CCC-model een goed hulpmiddel licht hij vervolgens toe. Met deze checklist kun je de kwaliteit van een tekst beoordelen. Een discussie voeren aan de hand van criteria zet meer zoden aan de dijk dan verzanden in een “Ik vind de tekst niet zo” van de eindredacteur versus het “Ik vind ‘m anders best aardig” van de redacteur.

Drie criteria
Het CCC-model gaat uit van drie criteria. Het eerste criterium is correspondentie. Komt hetgeen de redacteur wil vertellen overeen met hetgeen de lezer wil weten? Jan Renkema: “Maak een inschatting van de verwachting van de lezers. Ga er vanuit dat er altijd weerstand is bij de doelgroep.”
Het tweede criterium is consistentie. Eenmaal gemaakte keuzes moet je volhouden. “Spreek je een lezer eerst aan met ‘jij’, blijf dan tutoyeren en schakel niet over op ‘u’.” Het derde criterium is correctheid. De tekst moet feitelijk juist zijn en tekstueel kloppen.

Deze drie criteria kun je toepassen op vijf niveaus: teksttype, inhoud, structuur, stijl en presentatie. Het schema moet je van linksboven naar rechtsonder lezen. De belangrijkste vraag is of het teksttype geschikt is om de doelgroep te bereiken. Het type dicteert tevens de inhoud: een rouwadvertentie vereist een andere opbouw dan een reportage. Ook beïnvloedt het type de manier waarop je de kwaliteit beoordeelt. Een spelfout in een mailtje is minder erg dan in een artikel op de voorpagina van de krant.

Kun je elke vraag met ‘ja’ beantwoorden? Dan is de kwaliteit van de tekst optimaal.

Kritiek
Jan Renkema hoort regelmatig dat het model te abstract is. Idealiter zou je het model per teksttype moeten concretiseren. De checklist voor een nieuwsbericht ziet er dan anders uit dan die van een reportage. Ook kent het model geen scores toe voor creativiteit, communicatiekracht en concept. Jan Renkema wil deze extra c’s aan het model toevoegen, maar hij is net begonnen aan het herzien van de Schrijfwijzer en verwacht daar twee jaar mee bezig te zijn. Voorlopig houdt de taalkundige het dan ook op een C3+3 model, waarbij alleen de eerste drie c’s goed zijn uitgewerkt.

Verder lezen
Bovenstaande is slechts een korte beschrijving van het CCC-model. Natuurlijk kun je er meer over lezen. Meer over Jan Renkema staat op janrenkema.nl.

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit artikel

E-zine of blog? Kies met vier eenvoudige vragen

6 mei 2015

E-zine? Blog? Digitale nieuwsbrief? Website? Je bent aan het nadenken over een nieuw digitaal medium en misschien zelfs al met bouwers aan het praten. Laat je niet gek maken en weet van te voren wat je wilt, aan de hand van vier doodsimpele vragen. E-zine, blog… de internetvoorhoede is er misschien alweer op uitgekeken, maar veel organisaties stappen juist nu over op digitale varianten van personeels- en relatiebladen, of komen juist terug op social media-experimenten die toch niet opleverden wat ze ervan hoopten. Wordt het dan een nieuwsbrief, een blog of een e-zine? Wat is het verschil eigenlijk en hoe kies ik de beste vorm? Bouwers bevelen óf hun eigen stokpaardje aan óf bouwen wat jij maar wilt. Maar wat wil je eigenlijk? Dat hoeft niet zo ingewikkeld te zijn, als je die uitdaging terugbrengt tot de volgende, eenvoudige vragen. lees verder

Online bijspijkeren

20 april 2015

Nauwelijks budget voor opleidingen? Geen reden om stil te staan voor de leergierige communicatieprofessional. Online zijn er minstens 9 betaalbare alternatieven, ontdekten Fieke Walgreen en Sabine de Lucht. 1.Tijdsurfen voor stresskippen Te veel deadlines, to-do-lijstjes, dingen tegelijk te doen, stress en te weinig rust? De online cursus tijdsurfen, aangeboden door het tijdschrift Happinez, geeft praktische tips om op een andere manier met tijd om te gaan. Meer vanuit rust en varend op je intuïtie. lees verder

Een cover moet eerst en vooral waar-achtig zijn.

Stan van Herpen over het coverbeleid van Kans