‘Bedrijfsjournalisten zijn keihard journalisten’

Is bedrijfsjournalistiek journalistiek? Volgens veel journalisten in de publieksjournalistiek niet. Volgens de meeste bedrijfsjournalisten wel. Het pas verschenen boek Wat is journalistiek van journalist en communicatiewetenschapper Mark Deuze geeft geen pasklaar antwoord. Daarom: een interview.

Zijn bedrijfsjournalisten journalisten?
‘Bedrijfsjournalisten zijn keihard journalisten. Of je journalist bent, heeft namelijk niet zozeer te maken met de aard van de media waarvoor je schrijft. Het gaat om de manier waarop je over dingen nadenkt en de aard van wat je doet. Bedrijfsjournalisten vinden het óók belangrijk om betrouwbaar te zijn, om zo veel mogelijk objectief te berichten, zij herkennen de spelregels die ook andere journalisten hanteren.’

Toch schamperen publieksjournalisten vaak over bedrijfsjournalisten.
‘Ten onrechte. Dat bedrijfsjournalisten in een andere context werken, doet niets af aan het feit dat ze proberen op dezelfde manier hun journalistieke werk te doen als andere journalisten. Veelgehoorde kritieken: dat bedrijfsjournalisten iets móeten schrijven van hun baas, of dat ze zaken anders verwoorden. Maar dat is echt haarkloverij. Dat doen journalisten voortdurend.’

Vanwaar dan dat schamperen?
‘Journalisten hebben het heel erg nodig om de grenzen van hun veld voortdurend vast te stellen. Want formeel zijn er geen regels. Het beroep ‘journalist’ is niet formeel gedefinieerd, je hoeft niet eerst een diploma te halen om journalist te worden, zoals bij een arts of advocaat. De grenzen van de journalistiek zijn daarmee per definitie schimmig en daarom spreken journalisten elkaar voortdurend aan op wat nog wel en wat niet tot journalistiek gerekend mag worden. De meeste journalisten hebben een soort onderbuikgevoel van wat wel en wat niet journalistiek is, maar dat is niet op feiten gestoeld.’

In je boek publiceer je een lijst van eigenschappen waaraan journalisten volgens verschillende wetenschappelijke studies moeten voldoen. Eén daarvan is dat journalisten autonoom moeten zijn. Een bedrijfsjournalist - in dienst van een organisatie - is toch nooit autonoom?
‘Met autonomie wordt vooral ‘gevoelde autonomie’ bedoeld. Voel je je vrij om dingen te doen die je wilt doen? Neem Fox News in Amerika: de journalisten daar moeten vooral opdrachten uitvoeren die ze van eigenaar Rupert Murdoch krijgen. Toch zeggen ze dat ze ‘free and fair’ zijn.’

‘Élke journalist werkt binnen begrenzingen. In zoverre wijkt gewone journalistiek niet af van bedrijfsjournalistiek. Het gaat erom in hoeverre je binnen die grenzen de onderwerpen kunt behandelen die je wilt, de teksten kunt schrijven die je wilt schrijven. Journalisten die bedrijfsjournalistiek geen journalistiek vinden, ontkennen dat ze allemaal binnen een enorme batterij aan structurele beperkingen beslissingen moeten nemen.’

Publieksjournalistiek en bedrijfsjournalistiek lijken steeds dichter bij elkaar te komen liggen: publieksjournalistiek krijgt steeds meer met grenzen te maken, terwijl de bedrijfsjournalistiek gaandeweg steeds meer vrijheid heeft gekregen...
‘Dat is een volkomen juiste analyse. Voor alle vormen van journalistiek geldt trouwens dat ze naar elkaar toegroeien. Je ziet bijvoorbeeld dat online en offline journalistiek naar elkaar toegroeien en dat tabloids en kwaliteitskranten meer op elkaar gaan lijken. Vroeger noemden we dat vertrossing, tegenwoordig infotainment. Overal zie je de grenzen van de klassieke domeinen vervagen. Dat is niet uniek voor de bedrijfsjournalistiek.’

‘Ik heb overigens het idee dat bedrijfsjournalistiek steeds meer serieus wordt genomen. Mensen die in dat vakgebied werken, zien zichzelf steeds meer als journalist. Het feit dat scholen voor journalistiek tegenwoordig bedrijfsjournalistiek als specialisatie aanbieden, draagt daartoe bij. Uit studies op het gebied van mediamanagement blijkt dat journalisten zich in de eerste plaats met hun vak identificeren, dan pas met hun collega’s en helemaal op de laatste plaats met het medium waarvoor ze werken.’

‘De manier waarop journalisten naar hun vak kijken, getuigt van krampachtigheid. Journalisten zouden beter kunnen erkennen dat journalistiek en bedrijfsjournalistiek naar elkaar toegroeien. Om vervolgens een inspirerende discussie te voeren over hoe je de journalistieke kwaliteit kunt waarborgen.’

Mark Deuze
Wat is journalistiek?
ISBN 90 55892238, 232 pp. € 24,90
Reeks Studies van het Bedrijfsfonds voor de Pers, nummer 12
Uitgeverij Het Spinhuis, Amsterdam, 2004