Bedrijfjournalist en ‘vrije’ journalist ineen

Journalist Anne-Mieke Schutten interviewde acht jaar geleden als bedrijfsjournalist Freddy Heineken. Recentelijk gaf ze een boekje uit over de inmiddels overleden biermagnaat. Als vrije journalist, maar geheel gebaseerd op haar vraaggesprek van toen. Een voorbeeld van onethisch handelen of gewoon ondernemerschap?

Je hebt de informatie verkregen in je rol als bedrijfsjournalist. De biografische schets zet je op de markt als ‘vrije’ journalist. Vind je dit acceptabel?
‘Naar mijn mening heb ik de informatie van het toenmalige interview en de huidige schets separaat behandeld. Passages uit het interview heb ik niet verwerkt in de biografische schets. De rechten daarvan liggen bij mijn toenmalige opdrachtgever, die overigens niet meer bestaat. Dus ja, ik vind dat ik correct heb gehandeld.’

Neemt niet weg dat je vertrouwelijke informatie zonder accorderen hebt gepubliceerd.
‘Zo zie ik dit niet. Voordat het interview plaatsvond, heb ik hem gevraagd: “Mag ik u tapen?” Zijn reactie daarop was: “Ja natuurlijk, hoe zou u het anders moeten doen?” De man was niet gek. Hij wist dat het gesprek werd opgenomen, en dat daarmee alles wat hij mij vertelde, werd vastgelegd. Laten we niet vergeten dat Heineken een publiek figuur was, die heel goed doorhad hoe hij de media moest bespelen. In een later telefoongesprek komt hij terug op het feit dat hij het jammer vindt dat ik niet al zijn quotes heb kunnen gebruiken. Om in de woorden van meneer Heineken te blijven: “Anders had je er nog rijk mee kenne worre.” In mijn ogen is dit zijn fiat voor publicatie. Daarbij heb ik niemand geschaad door middel van mijn boek. Uitspraken waarin hij kwetsende dingen zei over mensen, heb ik niet gebruikt. Als ik dit wel had gedaan, had je je inderdaad kunnen afvragen of ik ethisch gezien nog wel correct bezig was. Maar voor zulk soort journalistiek leen ik me niet. De brouwerij is de enige die ik misschien tegen het zere been heb gestoten door te zeggen dat Heineken geen bierdrinker is. Maar die kan wel tegen een stootje.’

Wederhoor is de basis in de journalistiek. Nergens in het boek vind ik de mening van de erven Heineken terug.
‘Het feit blijft dat de familie geen poot heeft om op te staan. Ook zonder toestemming van publicatie. Alle uitspraken van meneer Heineken staan namelijk op tape. En eerlijk gezegd heb ik niet eens overwogen om het voor te leggen, omdat ik weet dat de familie Heineken niet op publiciteit zit te wachten. Wel hield ik in mijn achterhoofd dat als ik toestemming zou vragen, er sowieso geen boek zou komen. De aanvraag zou resoluut worden geweigerd. Dit zou mijn kans verkijken om iets op de markt te brengen dat eerder speels en grappig is dan wereldschokkend. Wel heb ik juridisch advies gevraagd om toch alle mogelijke scenario’s na te gaan. Het enige wat mijn advocaat adviseerde, was om de tape te digitaliseren zodat er zeker niets van het bandje verloren zou gaan.’

Om in Heineken’s woorden te blijven: ben je er nou rijk mee geworre?
‘Welnee. In Nederland word je niet rijk van schrijven. Het was voor mij een uitdaging om dit te schrijven, niet een manier om snel geld te verdienen. Ik denk dat iedere journalist weet wanneer hij iets in handen heeft, waarvan het anders is dan het gebruikelijke. Over informatie beschikken die anderen niet hebben, dat brandt in je vingers. Op een bepaald moment moet dat eruit. Ik zou het mezelf nooit hebben vergeven als ik mijn interview met Heineken een aantal jaren later aan iemand zou hebben laten horen, en deze er zelf met de informatie er vandoor zou gaan. Ik denk dat ik Heineken op een leuke manier heb laten zien. Met een aantal pittige uitspraken die hij nou eenmaal zelf deed.’

Reactie Huub Evers, ethicus
‘Mevrouw Schutten heeft met de publicatie van haar boek geen ethische grenzen overschreden, want er worden in de biografische schets geen opzienbare uitspraken gedaan. Het nieuws dat Heineken geen bier lust, is niet schokkend te noemen.
Haar rol als bedrijfsjournalist versus “vrije” journalist heeft ze gescheiden gehouden. Ze heeft in haar boek geen passages gebruikt die ze in het interview heeft verwerkt.
Mevrouw Schutten heeft zich dus keurig aan de regels gehouden.’