All the President's Men

Leiden staat van 25 tot 30 oktober in het teken van het Leids Filmfestival. Daarom bespreken vier journalisten van Maters & Hermsen (uit Leiden!) hun favoriete journalistieke films. Deel 2: Sebastiaan van der Lubben over All the President’s Men (1976). “Het is een opmerking van Deep Throat die mij op de School voor Journalistiek inspireerde.”

In alles is de verfilming van het Watergate-schandaal een karikatuur van de onderzoeksjournalistiek: geheimzinnige ontmoetingen, geheimzinnige communicatie via onbegrijpelijke codetaal, lange dagen en diepe nachten, bange mensen, oersaai handwerk, van deur-tot-deur zeuren om informatie, kleine appartementen, TL-verlichte redactie, typemachines, jonge en onverschrokken verslaggevers en een bullebak van een eindredacteur.

Alles voor een doorbraak: de opening van de krant. Veel journalistieker wordt het niet, maar voor alles is All the President’s Men het demasqué van de macht – het moment waarop Amerika op heterdaad werd betrapt.

Het verhaal is gevoeglijk bekend. Een groepje nitwits breekt in in het Watergate Hotel, op dat moment de hoofdzetel van de Democratische Conventie. De inbraak mislukt jammerlijk en de groep ‘anti-communisten’ (zoals ze zichzelf in de rechtszaal noemt), wordt opgepakt. In zijn bezit geavanceerde afluisterapparatuur. Tot nu toe een spannend begin van een leuke thriller met ondernemende  journalisten, een verboden inbraak en de speurtocht naar het verhaal daarachter, inclusief het aftreden van een Amerikaanse president. Allemaal waar gebeurd – zij het geromantiseerd.

Met aantekeningenboekje richting rechtzaal

Maar we lopen op de film vooruit. De inbrekers verschijnen aan het begin van de film voor hun stunt in het hotel eerst nog in de rechtszaal. Bob Woodward en Carl Bernstein zijn nog niet in beeld. Het verslag van die pro forma zitting wordt namelijk geschreven door een anonieme redacteur ‘Rechtszaken’ van de Washington Post. Die hoort bij één van de verdachte echter het ‘C’ woord vallen. Op de vraag van de rechter wat de verdachte in het dagelijks leven doet, antwoordt hij gewerkt te hebben voor de (spanning stijgt, muziek zwelt aan) CIA. De redacteur meldt het aan Woodward die met gevoel voor drama zijn aantekenboekje pakt en richting rechtszaal sprint. Daar aangekomen schiet hij een aantal bezoekers aan, op zoek naar achtergronden bij deze opvallende bekentenis. Langzaam bouwt het plot zich op.

En dan gaat het (in de film althans, in het echt duurde dat wel even) snel. Bob Woodward (Robert Redford) en Carl Bernstein (Dustin Hoffman) gaan goed gemutst aan de slag met bizarre en minimale aanwijzingen. Wat doen een paar nitwits met geavanceerd afluisterapparaatuur in de kantoren van de Democratische Conventie? En wie heeft hen de opdracht gegeven daar in te breken en de apparaatuur te plaatsen? De puzzelstukjes die ze zoeken zijn onbekend en vaak heel erg klein. Het lukt ze niet alleen en ze worden dan ook bijgestaan door Deep Throat, een bron zo geheim dat alleen Bob Woodward hem ontmoette en wist wie het was. Beide journalisten dringen met elke brokje informatie steeds dieper door tot het verhaal achter de inbraak en tot de personen achter dat verhaal. Daarbij tegengewerkt door het Witte Huis, de politieke en culturele elite daaromheen, elkaar, het toenemende wantrouwen van en in bronnen en een eindredacteur (Ben Bradlee) die resultaat (lees: nieuws) wil zien.

Dailoog met Deep Throat

En natuurlijk gaat het mis – op de spreekwoordelijke stoep van het Witte Huis, als beide journalisten de inbraak bijna aan Nixons staf hebben kunnen ‘hangen’, slaat het noodlot toe. In een dialoog met Deep Throat (genoemd naar een populaire pornofilm in de jaren zeventig) geeft de geheime bron van Woodward een lesje onderzoeksjournalistiek:

Deep Throat: [angry tone] You let Haldeman slip away.
Bob Woodward: Yes.
Deep Throat: You've done worse than let Haldeman slip away: you've got people feeling sorry for him. I didn't think that was possible. In a conspiracy like this, you build from the outer edges and go step by step. If you shoot too high and miss, everybody feels more secure. You've put the investigation back months.

En Deep Throat kon weten hoe de macht te controleren – de bron was namelijk Mark Felt, de tweede man van de FBI ten tijde van  het officiële onderzoek naar het Watergate-schandaal in de jaren zeventig. Hij maakte een paar jaar geleden zijn betrokkenheid bij de onthullingen zelf bekend – tot dan was zijn identiteit Amerika’s best bewaarde geheim.

Presidenten laten vallen

En het is zijn opmerking – van buiten naar binnen werken, geduld en zorgvuldigheid – die mij op de School voor Journalistiek inspireerde. Want ook ik wilde natuurlijk (minister-) presidenten laten vallen. Hoe? Als ik op locatie interview, kijk ik nog steeds even rond. Ik gluur op prikborden, bureaus en computerschermen. Ik vermoed een plot, maar er is zelden iets aan de hand. Watergate gebeurt natuurlijk maar heel zelden. En al zouden de aanwijzingen onder mijn neus liggen, dan nog rijst de vraag of ik ze zou herkennen en op de juiste waarde kan schatten. Maar wie eenmaal de aanwijzingen heeft, leert van All the President’s Men om vooral vol te houden. Tegen de klippen op. Want soms is een verhaal zo goed, dat alles is toegestaan om erachter te komen…