Achtergrond

De strijd om de onafhankelijkheid

Steeds meer universiteit- en hogeschoolbladen voelen de hete adem van het College van Bestuur in de nek, signaleert Jim Jansen, voorzitter van de kring hoofdredacteuren hogeronderwijsbladen. Hoe gaan deze bladen de strijd aan?

Fieke Walgreen

De open dag was fantastisch en ook de eerstejaars zijn lyrisch over hun gekozen studie. Hadden we trouwens al geschreven dat de projectweek voor alle studenten één Groot Succes was?
In een tijd waarin universiteiten en hogescholen moeten vechten voor elke student, zit het College van Bestuur niet te wachten op een kritisch en onafhankelijk magazine.
Of zoals Jim Jansen, ook hoofdredacteur van Folia, het weekblad van de Universiteit van Amsterdam, het verwoordt: “Een onafhankelijk medium is bedrijfsmatig op sommige momenten best onhandig. Het college wil niet dat wij schrijven over een mislukte voorlichtingsdag als er nieuwe studenten langskomen.”

Bestuurtje pesten
Onafhankelijkheid is bij een universiteitskrant wellicht een relatief begrip. Of het blad nu onderdeel is van de universiteit of hogeschool of, zoals Folia, ondergebracht is in een aparte stichting, voor beide opties geldt: het College van Bestuur betaalt. En schrijven over mensen die je betalen, blijft een lastige positie. Ries Agterberg hoofdredacteur van Univers, het blad van de universiteit Tilburg, erkent dat maar vindt ook: “Onafhankelijkheid betekent niet bestuurtje pesten. Het houdt in dat je verantwoordelijkheid neemt, nauwkeurig en zorgvuldig werkt en je journalistieke normen in acht neemt. Het toepassen van hoor en wederhoor bijvoorbeeld.”
Verantwoordelijkheid nemen. Het houdt ook in dat je ervoor kiest soms iets niet te schrijven. Over een onderwerp dat de universiteit financiële schade kan toebrengen bijvoorbeeld. Ries: “Stel: de universiteit heeft een pand te koop staan. Dan gaan wij niet schrijven wat ze daarvoor willen hebben.” Jim vult aan: “Ik kan publiceren wat ik wil en zal niet snel iets achterhouden. Wij staan als stichting ook onafhankelijk ten opzichte van de universiteit. Ik hou van de universiteit, maar ben ook kritisch. Ik zeg altijd: je kunt me bellen voor goed en slecht nieuws.”

Luis in de Pels
Interessante vraag is, ook voor bedrijfsjournalisten: wat kun je doen als je blad wordt bedreigd. Aantonen dat je blad niet alleen geld kost, maar ook iets oplevert, is een goed wapen tegen een bestuur dat meer invloed wil of denkt aan schrappen. Een goede redactie en hoofdredacteur kan het universiteitsbestuur blijven overtuigen van de meerwaarde en het belang van onafhankelijkheid. Lezers moeten je blad serieus nemen. Dat kan alleen maar als je in zekere mate onafhankelijk bent. Anders kun je je communicatieboodschap ook wel vergeten.
En onderneem niet pas actie als je wordt bedreigd, vindt Jim. “Voor die tijd moet je al laten zien dat je onmisbaar bent. Zorg ervoor dat je redacteuren zichtbaar zijn, laat zien wat je allemaal doet. Het College van Bestuur moet achter je staan.” Met andere woorden: zorg dat je een vinger aan de pols houdt. Het winnen van een prijs kan ook helpen, weet Ries. Univers won afgelopen jaar de Gouden Luis in de Pels voor het beste journalistieke medium over het Nederlandse hoger onderwijs. “Erkenning van kwaliteit helpt. Een college moet dan wel heel sterke argumenten hebben om zo’n blad te schrappen.”
Ook een sterke achterban kan goed van pas komen. Jim: “Je moet mensen hebben die opstaan als het blad dreigt te verdwijnen. Haal je doelgroep naar binnen bijvoorbeeld. Folia heeft op dit moment vier studenten in dienst.” Het is volgens Jim helemaal mooi als bekende mensen achter je staan. “Wij hebben onder anderen Joris Luyendijk en Aaf Brandt Corstius als oud-redacteuren. Je hoopt natuurlijk dat zij protesteren als Folia dreigt te verdwijnen. Met andere woorden: breng het naar buiten als dit soort dingen spelen. Dan kun je je achterban mobiliseren.”
Mare het universiteitsblad van de universiteit Leiden deed dat in 2007. Het bestaansrecht van de krant kwam in het geding toen het College van Bestuur liet weten dat Mare geen nieuws meer hoefde te brengen. De universiteitsraad startte daarop een actie, genereerde hiermee veel media-aandacht en een petitie werd door ruim 2600 mensen ondertekend. Ook al had het naar eigen zeggen niets te maken met alle aandacht: het College herzag wel zijn besluit.

Dag Ublad
Helaas hielp de steun van onder andere cabaretier Dolf Jansen en historicus Maarten van Rossem niet in het geval van het Ublad in Utrecht. De grootste universiteit van Nederland heeft vanaf begin dit jaar als enige universiteit van Nederland geen papieren blad meer. Studenten kunnen straks alleen nog online het laatste nieuws lezen.
Hoewel in Utrecht onafhankelijkheid geen issue an sich was, denkt Ries dat deze ontwikkeling wel gevolgen kan hebben voor de positie van het medium op de universiteit. “Je kunt je afvragen of je met een website die functie goed kunt invullen. Er is nu eenmaal minder ruimte voor achtergrondverhalen en verdieping, zodat de lezers zich een goede mening kunnen vormen. En dat is een universitair medium aan zijn stand verplicht.” Dat vond de universiteitsraad van de Universiteit Utrecht ook: een universiteit zonder blad kan zichzelf niet serieus nemen, vonden zij. In januari kondigde de raad aan misschien een eigen blad te gaan uitgeven als het College van Bestuur niet terugkomt op zijn besluit het papieren Ublad op te heffen.
Wordt vervolgd dus. Maar vooralsnog kreeg cartoonist en oud-schrijver van het Ublad, Jos Collignon, gelijk toen hij zich afvroeg: ‘Als ik boven op de Dom sta en dan kijk ik naar benee verdwijnt nu ook het Ublad na Vreeburg en Wijk C?’