Onderzoek ‘Is bedrijfsjournalistiek een professioneel vakgebied?’
Tien inzichten over ons vak Bedrijfsjournalisten beschouwen de bedrijfsjournalistiek als een professioneel vakgebied, maar ze identificeren zich in hun werk meer met de organisatie waarvoor ze werken dan met hun vak. Dat is een van de inzichten die het onderzoek ‘Is de bedrijfsjournalistiek een professioneel vakgebied?’ oplevert.
Is de bedrijfsjournalistiek een professioneel vakgebied? Die vraag staat centraal in het tweede onderzoek naar ons vak in twee jaar. Het vorig jaar gehouden eerste onderzoek bracht de economische positie van het vak in beeld. Dr. Suzanne de Bakker van de Radboud Universiteit Nijmegen voerde beide onderzoeken uit. Dit tweede onderzoek levert naast bovenstaand inzicht onder meer de volgende inzichten op:
2. Vrijheid in gebondenheid
Bedrijfsjournalisten geven in het onderzoek aan dat het mogelijk is om zelfstandig de inhoud van hun media te kunnen bepalen en daarbij ten opzichte van de directie een tamelijk onafhankelijke en kritische positie kunnen innemen. Toch voelt men zich soms beïnvloed door het management en is er niet altijd sprake van journalistieke vrijheid. Voor interne bedrijfsjournalisten gelden deze zaken overigens wel meer dan voor externe bedrijfsjournalisten. Men vindt het verder goed mogelijk om een platform te bieden voor meningen van medewerkers, op een kritische manier. Men past dan ook vrij vaak journalistieke principes als hoor/wederhoor en check/double check toe in artikelen (internen weer meer dan externen).
3. Een serieus vak en vakgebied
Het merendeel van de bedrijfsjournalisten geeft aan dat de directie van de organisatie én de medewerkers hun functie serieus neemt, en dat zij hun functie zelf zéér serieus nemen. Men vindt dat de bedrijfsjournalistiek een positieve bijdrage aan de organisatie levert. Men verwacht ook dat het belang en de status van de bedrijfsjournalistiek alleen maar zal toenemen, evenals de zwaarte die aan de opleiding voor het beroep zal worden gevraagd. Men vindt dat de publieksjournalisten niet positief denken over de bedrijfsjournalistiek, en men geeft aan dat men liever bedrijfs- dan publieksjournalist is.
4. Geen mannen- of vrouwenvak
Bedrijfsjournalistiek is niet een uitgesproken mannen- of vrouwenvak. 44% is man, 56% vrouw. Wel is opvallend dat er bij organisaties zelf veel meer vrouwen (61%) dan mannen werken.
5. Geen ‘jong’ vak
Hoewel de bedrijfsjournalistiek een jong vak is of lijkt, zijn de mensen die erin werken niet heel jong ten opzichte van andere vakgebieden. De gemiddelde leeftijd is 41 jaar.
6. Multitasking in de bedrijfsjournalistiek
In tegenstelling tot de publieksjournalistiek werken bedrijfsjournalisten meestal aan méér dan één blad. Vrijwel alle bedrijfsjournalisten maken media bestemd voor personeel (93%), en werken daarnaast voor het relatiemagazine (49%), het klanten (52%)- of ledenblad (41%).
7. Externe media veel uitbesteed
Interne bedrijfsjournalisten richten zich ten opzichte van externe bedrijfsjournalisten méér op personeelsmedia en minder op externe media. Kennelijk vinden uitgevende organisaties dat hun externe media makkelijker kunnen worden uitbesteed dan hun interne media. Dat blijkt in de praktijk ook: de grotere bladenbureaus hebben veel meer externe dan interne bladen in portefeuille. Van de externe journalisten schrijft 89% voor het personeelsblad (95% bij de internen), 74% voor een business-to-businessmedium (slechts 36% van de interne journalisten), 62% voor klantenmedia (47% van de internen) en 44% maakt ledenbladen (20% van de interne journalisten).
8. Interne journalisten meer ‘aanstuurders’, externen meer ‘uitvoerders’
Wil je liever coördineren en managen dan uitvoeren, dan kun je beter bij een organisatie zelf gaan werken dan als freelancer of bij een bureau. 51% Van de interne bedrijfsjournalisten noemt zich ‘hoofd- of eindredacteur’, tegenover 23% van de externe bedrijfsjournalisten. Daartegenover staat dat 31% van de externe bedrijfsjournalisten zich ‘directeur’ mag noemen. Ze managen dan weliswaar niet de media waarvoor ze schrijven, maar wel hun eigen bureau.
9. Wat moet je doen en kunnen als bedrijfsjournalist?
Als bedrijfsjournalist moet je nieuws vinden en selecteren (86% van de respondenten doet dat), kunnen schrijven (95%) en kunnen redigeren (94%). Dat zijn de drie belangrijkste vaardigheden volgens zowel de interne als de externe bedrijfsjournalisten. Daarnaast is het kunnen organiseren en begeleiden van de productie een belangrijke vaardigheid (69%). Van de externe bedrijfsjournalisten worden verder veel adviesvaardigheden gevraagd (83%).
Interne bedrijfsjournalisten hebben daarnaast meer vaardigheden op het gebied van beeldgaring (72%) en fotografie (42%) nodig dan externe journalisten (resp. 42% en 26%). Eén op de vijf interne bedrijfsjournalisten vindt verder dat je moet kunnen vormgeven, ten opzichte van één op de tien externe journalisten. Dat komt waarschijnlijk omdat interne journalisten vaker door bescheiden budgetten veel zelf moeten doen, terwijl als er voldoende budget is om een bureau in te schakelen, er ook budget is om beeld en vorm apart uit te besteden.
10. Over welke kennis moet je beschikken als bedrijfsjournalist?
Meer in het algemeen, en ook ten opzichte van de gewone journalistiek, vinden bedrijfsjournalisten dat je heel veel taken heel goed moet kunnen uitvoeren. Ook vindt men het belangrijk tot zeer belangrijk dat men een goed algemeen maatschappelijk inzicht heeft, kennis van de branche waarvoor men werkt en kennis van de primaire processen van de organisatie waarvoor men werkt. Enigszins belangrijk worden kennis van fotografie en het grafische productieproces gevonden. Aan financieel economisch inzicht hecht men het minste waarde.
Uit het eerste onderzoek van de Radboud Universiteit bleek dat de beroepsgroep inmiddels bestaat uit ongeveer 7.500 bedrijfsbladenmakers. Die produceren samen ongeveer 11.500 bedrijfsmedia. Voor het tweede onderzoek werden bedrijfsjournalisten benaderd die werkzaam zijn in een organisatie, bij bureaus of als freelancer. In totaal werd de enquête verstuurd aan 1.500 overheids-, semi-overheids-, non-profit en commerciële organisaties. Daarvan kwamen 168 vragenlijsten ingevuld retour; een respons van 11 procent. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Logeion en gesponsord door Leene.txt, Maters & Hermsen Journalistiek en het ministerie van VROM.
Het volledige onderzoek verschijnt later dit jaar in cahiervorm. Voor meer informatie: Logeion, vereniging voor communicatie, telefoon (070) 346 70 49 of via info@logeion.nl.
Jeroen Maters, hoofdcoördinator themagroep Bedrijfsjournalistiek, telefoon (071) 513 34 30 of via jeroen@matershermsen.nl.
Suzanne de Bakker, afdeling Bedrijfscommunicatie, Radboud Universiteit Nijmegen, telefoon (024) 361 28 02 of via S.deBakker@let.ru.nl.
