Zoek steun voor onafhankelijkheid
Redactionele onafhankelijkheid bestaat bij ruggespraak met de directie. Een redactiestatuut is volgens Paul van Nunen en Twan Timmermans de eerste stap.
Peter de Weerd
Medewerker: Natuurlijk ben ik voor een kritisch personeelsblad, maar je kan het nu niet maken om over het falen van dit project te schrijven. Veel collegas hebben hun nek ervoor uitgestoken. Al die negatieve publiciteit zou ons bedrijf schaden. Welke eindredacteur van een personeelsblad heeft nog nooit een argument van deze strekking gehoord? Sterker nog, wie is er nooit voor gezwicht? Bedrijfsjournalistiek en redactionele onafhankelijkheid, die twee lijken elkaar te bijten als water en vuur.
Niet voor Paul van Nunen, hoofd media-unit VROM, en Twan Timmermans, hoofdredacteur van Moi!, het personeelsblad gemeente Enschede. Zij houden in dergelijke gevallen hun rug recht. Stoere Jongens? Nee hoor, glimlacht Timmermans. Ik hoef dat gevecht in eerste instantie niet aan te gaan. Ons redactiestatuut bepaalt namelijk dat ik als hoofdredacteur over de inhoud van het blad beslis. Ik gebruik dus de handtekening van de gemeentesecretaris om de klager bot te laten vangen. Bovendien schep je met een statuut realistische verwachtingen; ontevreden medewerkers komen niet eens naar je toe.
Legt een redactiestatuut niet juist beperkingen op, in plaats van dat het vrijheid schept? Om dat te voorkomen is er een handige truc, antwoordt Van Nunen. Hamer de bladformule en de redactieformule wel af op het hoogst niveau, maar houd de formules zo abstract mogelijk. Licht ze zo nodig alleen mondeling toe met voorbeelden. Je hebt dan de vrijheid om de concrete inhoud per nummer zelf te bepalen.
Checks and balances
Dus de hoofdredacteur is geheel vrij om inhoud en koers van het blad te bepalen? Natuurlijk niet, reageert Timmermans, Een blad moet bijdragen aan de doelstellingen van de organisatie. Zo moet Moi! een cultuuromslag teweeg brengen die volgens de Commissie Oosting nodig is om calamiteiten als de Vuurwerkramp in de toekomst in Enschede te voorkomen. Betrokkenheid bij de stad, eigen verantwoordelijkheid, openheid en eerlijkheid: dat is de boodschap die het personeelsblad nieuwe stijl ademt. Timmermans: Het redactiestatuut zorgt ervoor dat dat hogere doel niet ondergesneeuwd raakt.
Ook organisatorisch zijn er checks and balances ingebouwd om Timmermans en de zijnen in het gareel te houden. Als hoofdredacteur moet Timmermans werkzaam zijn bij de afdeling Centrale Communicatie van de gemeente, een functie van waaruit hij het belang van de gemeente moet dienen. Verder beoordeelt een redactieraad, die bestaat uit de gemeentesecretaris en de hoofden van Personeel en Organisatie, de Ondernemingsraad en Communicatie, tweemaal per jaar de inhoud van het personeelsblad.
Je moet zeker niet te solistisch worden, merkt Van Nunen op. Je hebt de medewerking van alle partijen nodig om een geloofwaardig personeelsblad te maken. Als een redactie de medezeggenschap aan zijn kant heeft, zal de directie minder snel een gevoelig verhaal afschieten. Het te vriend houden van alle betrokkenen doe je niet alleen om politieke redenen: een goed blad stoelt op een grote verscheidenheid aan bronnen. Van Nunen: Het is een kwestie van balans. Durf nee te zeggen, maar jaag mensen niet tegen je in het harnas. Je kan ze later nog eens nodig hebben.
Censuurmeter
Gewiekste statuten en procedures sec zijn niet zaligmakend. Om als blad je onafhankelijkheid te bewaren is mr nodig. Van Nunen: Hoe beter je bent in je vak, hoe sterker je in je schoenen staat. Werf daarnaast goed personeel of investeer in je huidige medewerkers. Huur een goede bladenmaker in. Timmermans vervolgt: Volg de regels van de journalistiek. Pas bijvoorbeeld hoor en wederhoor toe. Als twee mensen hun menig over een onderwerp geven, kan niet eentje zich het onderwerp toe-eigenen. Als dat wel gebeurt, geef je als journalist de regie uit handen.
De bodem van t vat met tips en adviezen is nog niet in zicht. In de Moi! staat een censuurmeter. Per artikel geeft de redactie met 驮, twee of drie sterretjes aan hoeveel de genterviewden in de oorspronkelijke tekst geschrapt hebben. Sindsdien laten veel geportretteerden hun onwelgevallige passages staan, bang als ze zijn dat een sterretje hun verhaal in diskrediet brengt. Timmermans: Die meter kwam tijdens een redactievergadering bovenborrelen. Misschien zijn er nog wel meer trucjes; ik houd me aanbevolen.
Van Nunen: Win een prijs. Met de Tellus sleepten we in 2002 de Grand Prix Bedrijfsbladen in de wacht. Dat heeft ons imago goed gedaan. Mensen willen nu eenmaal graag meewerken aan en staan in een blad dat succesvol is.
Geloofwaardigheid
Hoe belangrijk is redactionele onafhankelijkheid in de bedrijfsjournalistiek? Timmermans: Wij leveren anders dan in de vrije journalistiek geen kritiek om de kritiek. Onafhankelijkheid is bij ons een middel en geen doel. Wij zetten dit in om de hogere doelen van de organisatie na te streven. Ongezouten en ongefundeerde kritiek zul je bij ons niet snel tegenkomen. Dat maakt in mijn visie de inhoudelijkheid er alleen maar groter op.
Van Nunen: Onafhankelijkheid zorgt voor geloofwaardigheid. Als lezers merken dat in een blad gevoelige onderwerpen niet worden geschuwd en kritiek kan, zullen zij ook de andere informatie in het blad serieus nemen. Dan wordt je blad gelezen. En dat is toch de eerste voorwaarde om je boodschap over te brengen.
Peter de Weerd is redacteur Maters & Hermsen Journalistiek
